Kupiec S.A.

Żelazo, aluminium, miedź, srebro, złoto – te i wiele innych metali towarzyszą nam na co dzień w ogromnych ilościach. Są też inne, których ilości – zarówno na Ziemi, jak i w naszym życiu, są dużo mniejsze. Jednak bez nich ani rusz. 

Te technologiczne „witaminy” to metale ziem rzadkich, czyli pierwiastki chemiczne z grupy skandowców i lantanowców. Jest ich 17, a z ich niezwykłych właściwości korzystamy niemal bez przerwy. Przyjrzyjmy się im bliżej i sprawdźmy, co im zawdzięczamy.

Skand i itr to dwa skandowce. Ten pierwszy jest wykorzystywany do budowy samolotów, a także w radioterapii – do emitowania promieniowania Gamma. Z właściwości itru korzystają m.in. jubilerzy.

Przegląd lantanowców, oprócz samego lantanu (używanego w produkcji klisz rentgenowskich i katalizatorów spalin), zaczniemy od tych lekkich, czyli ceru, prazeodymu, neodymu, prometu, samaru, europu i gadolinu. Cer sprawia, że w zapalniczkach wytwarza się iskra. Ma też wpływ na ekrany naszych smartphone’ów – dzięki niemu są one idealnie gładkie. Prazeodym zapobiega korozji magnesów. Neodym możemy znaleźć m.in. w magnesach baterii znanych samochodów hybrydowych. Promet jest źródłem promieniowania Beta. Z samaru produkowane są magnesy, a te najpopularniejsze były stosowane w słuchawkach walkmanów ponad 40 lat temu. Europ ma swoje stałe miejsce w ekranach LCD, a gadolin – w technice mikrofalowej.

Lantanowce ciężkie to terb, dysproz, holm, erb, tul, iterb, lutet. Terb wraz z europem odpowiadają za czerwienie i zielenie pojawiające się na ekranach różnych urządzeń. Możemy go znaleźć także w laserach. W tych ostatnich wykorzystuje się także dysproz, a inne jego zastosowania to m.in. reaktory atomowe i sonary. Holm stosuje się w elektronice jako składnik materiałów nadprzewodzących. Erb znajdziemy w światłowodach, a także w medycznych laserach stosowanych w dermatologii i stomatologii. Tul jest składnikiem nadprzewodników wysokotemperaturowych. Iterb wykorzystywany jest w produkcji stopów aluminium. Lutet ma zastosowanie w wyrobie nadprzewodników.

Tak bardzo skrótowe przedstawienie wykorzystania metali ziem rzadkich nie oddaje oczywiście całego ich bogactwa. Wartość tych pierwiastków, które nie tak dawno uważaliśmy jeszcze za zanieczyszczenia, stale rośnie. Wiedzą o tym przede wszystkim Chiny, które stają się czołowym graczem wśród światowych dostawców metali ziem rzadkich.