Kupiec S.A.

Siła stali to jej największy atut – odkąd człowiek nauczył się wykorzystywać metal do konstrukcji budynków, pojazdów, narzędzi, próbuje sprawić, aby jego użycie było jak najbardziej efektywne. Do dziś niedoścignionym wzorem produkcji stali o zaskakującej wytrzymałości i twardości jest stal damasceńska, wykorzystywana do produkcji broni białej.

Wytwarzana w średniowiecznym Damaszku, stanowiła cenną tajemnicę, skrywaną przed mieszkańcami Starego Kontynentu. Produkcji tej stali zaprzestano pod koniec XVII wieku, a razem z nią przepadły wszelkie opisy tego niezwykłego procesu. Naukowcy od lat badają miecze i szable damasceńskie, próbując odtworzyć dawną technologię.

Przez dłuższy czas sądzono, że stal damasceńską otrzymywano w wyniku skuwania na gorąco kolejnych warstw (nawet do 1000!) stali o narastającej stopniowo twardości. Ostrze następnie zanurzano w kwasie solnym i szlifowano. Jednak oprócz uzyskania charakterystycznej dla stali damasceńskiej faktury, nie dawało to oczekiwanych efektów.

Prowadzone współcześnie badania metalurgiczne istotnie wykazały, że stal damasceńska nie powstawała w opisany wyżej sposób, a w wyniku jednolitego wytapiania. W 2006 roku odkryto także, że siła tej stali tkwi w jej strukturze, w której odnaleziono nanorurki.

Badania nadal trwają, a angażują się w nie kolejne pokolenia naukowców. W 2014 roku studenci krakowskiej AGH zdobyli wyróżnienie na odbywającej się w USA konferencji za wykonanie noża ze stali damasceńskiej wytworzonej przez nich w laboratorium. Młodzi naukowcy podkreślają, że badali właśnie nanostruktury prawdziwej stali damasceńskiej, którą starali się odtworzyć.

Czy faktycznie jest to sekret stali damasceńskiej, tego jeszcze nie wiemy na pewno. Jednak metale nanokrystaliczne faktycznie są coraz bardziej doceniane. Okazuje się bowiem, że poprzez rozdrobnienie ziarna można uzyskać stal o ogromniej wprost wytrzymałości, bez konieczności stosowania wielu dodatków stopowych. Oczywiście koszty produkcji takich materiałów jeszcze nie pozwalają na ich powszechne użycie, jednak już teraz stal nanokrystaliczna stosowana jest m.in. w przemyśle zbrojeniowym. Zachowanie wytrzymałości pancerzy wojskowych pojazdów przy jednoczesnej redukcji ich masy o 35 % to znakomite osiągnięcia, które już wkrótce mogą przełożyć się na samochody, samoloty i inne urządzenia wykorzystywane przez nas każdego dnia.